Reisverslag Kroatië en Bosnië van PortAgora en Social Energy

vertrek vanaf Portagora

Het reisgezelschap bij vertrek vanaf PortAgora

TilburgWebTV160Donderdag 2 mei was het zover, twaalf personen, een vol geladen vrachtwagen hulpgoederen en een busje, gesponsord door Van Heeswijk uit Schijndel, vertrekken vanaf kringloopwinkel PortAgora richting de Balkan. Negen mensen van PortAgora aangevuld met Anthony Hoovers, Roland Samuels en Paula Anguita van Social Energy, waaronder TilburgWebTV, Tilburgers.nl en Repair Cafe 013 vallen, gaan een intensieve netwerkreis tegemoet naar Kroatië en Bosnië. Met een plas- en rookpauze na elke twee uur, door Duitsland en Oostenrijk, is het inmiddels donker geworden als we via Slovenië de grens naar Kroatië oversteken. De tocht door Slovenië en de bergen van Kroatië leidt door zware regenbuien en lange, donkere tunnels. Bij het ochtendgloren breekt de zon door en de eerste koffie op Kroatische bodem, op het terras van een wegrestaurant is erg welkom.

P1250975

Luxe jachten in Trogir, Kroatië

Trogir (Kroatië)

Na 22 uur reizen komen we rond 9 uur ‘s ochtends aan in Trogir (Kroatië). Hier worden we hartelijk ontvangen door Viktorija en haar man Mitze op het terras van hun appartementsgebouw, dat zij sinds vijf jaar verhuren aan toeristen. Het ligt vlak aan zee, een plek om van te dromen. Na de koffie en kennismaking gaan we Trogir verkennen. Deze stad met 15.000 inwoners bruist van het leven en heeft een eeuwenoude stadskern, waarvan de meeste gebouwen uit de dertiende eeuw stammen. Aan de boulevard liggen luxe zeiljachten en rondvaartboten.
Na een rondwandeling door de middeleeuwse stadskern zijn we voor een drankje uitgenodigd in de grote tuin van het voormalige Lepra ziekenhuis uit 1957. Hier volgt een bijzondere ontmoeting met Damir Rilje, de burgemeester van Trogir en Dean Bilić, die het initiatief heeft genomen om van dit oude gebouw, dat nu dienst doet als het partijkantoor van de SDP (sociaal democratische partij), in te gaan zetten als een sociaal centrum voor diverse burgerinitiatieven. Ook ondersteunt hij een tehuis voor ouderen die niet meer voor zichzelf kunnen zorgen, dat wordt gerund door de arts Mladic Pavic.
De burgemeester Damir Rilje heeft een indrukwekkende visie en vindt dat hij zijn werk pas goed heeft gedaan als alle inwoners van Trogir een goed bestaan kunnen opbouwen. Hij vindt het belangrijk om initiatieven van burgers te ondersteunen en te faciliteren, zodat mensen zelf hun leven in de hand kunnen nemen. Burgerinitiatieven, zoals een kinderopvang, Repair Café, een naaiatelier en een cultureel podium met horeca moeten er een plaats gaan vinden. Hiervoor hebben PortAgora en Social Energy de samenenwerking toegezegd, waarmee een nieuw initiatief voor een gezamenlijk project voor het stedencontact Tilburg Trogir is geboren.

Damir Rilje

Burgemeester Damir Rilje stelt zich verkiesbaar voor een tweede termijn

Over twee weken (19 mei) zijn er verkiezingen; de burgemeester en de raad van Trogir worden rechtstreeks door het volk gekozen. Damir Rilje denkt een goede kans te maken op een tweede termijn. Ook benadrukt hij het belang van internationale samenwerking tussen steden binnen en buiten Europa, want dat is toch waar het in Europa om zou moeten gaan. Hij wil samenwerking op economisch, sociaal en humanitair vlak, waarmee hij de toeristische sector en de zorg wil ondersteunen, wat de pijlers zijn waarop de economie van Trogir moet worden opgebouwd.

Trogir bejaardentehuis

Vijf rolstoelen afleveren bij het bejaardentehuis in Trogir

Verzorgingshuis voor ouderen

De volgende morgen is het tijd om vijf rolstoelen te gaan bezorgen bij het verzorgingshuis voor ouderen van Mladic Pavic. Als we daar aankomen, vragen de bewoners ons om sigaretten. Het gebouw is in een U-vorm opgezet, met in het midden wat extra gebouwen met een verdieping. In de zijvleugels zijn slaapkamers ingericht. Mensen slapen soms wel met acht mensen op een kamer en er is geen ruimte voor kasten waar kleding en andere privé zaken in kunnen worden opgeborgen, die staan daarom in een centrale ruimte. De bewoners bezitten helemaal niks, hebben geen enkele persoonlijke bezitting, en de ruimtes die ze met 120 moeten delen zijn klein en kaal. Het contrast met de luxe zeiljachten van welvarende Kroaten, 100 meter verder op, maakt de situatie des te schrijnender. Sommige bewoners helpen de medewerkers met lichte dagelijkse werkzaamheden, zoals: was uitzoeken en tafel dekken, zover ze kunnen. Rondom het gebouw is een olijfboomgaard en een mooie tuin. Een oude man, die ooit in Duitsland in de mijnen heeft gewerkt en een zwaar ongeluk heeft gehad, zorgt vol overgave voor de tuinen en de olijfboomgaard. Vol trots deelt hij bloemen en kruiden aan ons uit, die hij van de vele bloeiende planten en bomen plukt. Van de olijven wordt olijfolie gemaakt, die in de nabije toekomst bij PortAgora in Tilburg te koop zal zijn.

Na een koffiepauze waarbij we elkaars kaartjes uitwisselen, volgt een uitgebreide stadswandeling, begeleid door een Kroaat die erg goed Nederlands spreekt. De wandeling eindigt in dezelfde tuin als de avond ervoor. Hier worden de volgende vijf rolstoelen overhandigd aan een tehuis voor oorlogsslachtoffers. Om dit te vieren heeft Dean een feestelijk diner voor ons geregeld. Ook de burgemeester van Trogir komt nog even langs om mee te feesten en een interview te geven voor TilburgWebTV.

lopend de Bosnische grens over en de vrachtwagen blijft achter

Lopend de Bosnische grens over, de vrachtwagen met rolstoelen blijft achter

Mostar, Bosnië

Zondag 5 mei staan we vroeg op voor het ontbijt, zodat we rond 9 uur richting Bosnië kunnen vertrekken. De rit van Trogir naar Mostar verloopt voorspoedig, tot de grens met Bosnië. Nadat de bus soepel de grens overgestoken is, moet de vrachtwagen met de rolstoelen blijven staan. We missen een formulier om de rolstoelen te mogen invoeren voor humanitaire doeleinden en de vrachtwagen moet eerst naar een andere grensovergang, met een speciaal formulier.

Ondertussen gaat de bus alvast vooruit naar Mostar en is er gelegenheid om alvast de stad te verkennen. In Mostar is de spanning nog voelbaar tussen moslims en Kroaten en de stad draagt nog veel littekens van de oorlog uit de jaren ’90; tussen opgeknapte huizen en overheidsgebouwen staan nog veel ruïnes, gebouwen zonder dak en met afgebrokkelde muren, overwoekerd door struiken en bomen.
Aan het begin van de avond blijkt aan de tweede grensovergang, dat de computersystemen van Bosnië uitgeschakeld zijn, waardoor het niet mogelijk is om de inmiddels gemailde formulieren te printen. Met drieën rijden we met het busje naar de grens om Jan, Fons en Bram op te halen opdat zij in Mostar kunnen overnachten. Ondertussen regelt Lana in allerijl een hotel voor 12 personen nabij het centrum van de stad. De avond wordt besloten met een gezamenlijk biertje op het terras tegenover het hotel.

Mostar

Eén van de vele kapotgeschoten huizen in Mostar

Mostar 6 mei
Vanmorgen om 7:45 zijn Fons en Jan weer richting de grens vertrokken om opnieuw een poging te ondernemen om de vrachtwagen over de grens te krijgen. Om 10:00 uur krijgen we bericht dat alles in orde is en dat alleen het computersysteem nog aangezwengeld moet worden. Dus gaan we nog maar eens met z’n allen in Mostar een stadswandeling maken en een terras opzoeken. Tijdens de wandeling door de stad is de hele groep onder de indruk van de gehavende gebouwen, die soms op de begane grond een winkeltje hebben en waarvan de bovenverdieping nog geheel in puin ligt, doorzeefd met kogelgaten. Om 12:00 uur komt eindelijk het bericht dat de vrachtwagen de grens over is en om 13:30 uur kunnen we op weg naar Sarajevo.

Bosnië heeft geen snelwegen en de weg naar Sarajevo slingert zich tussen de bergen door langs de rivier de Neretva. Op de bergtoppen ligt sneeuw. Onderweg vallen ook weer de vele kapotgeschoten huizen op, waarnaast soms weer nieuwe huizen zijn gebouwd.
In Sarajevo hebben we een kleine twee uur de tijd voor een stadswandeling. De beroemde bibliotheek in het centrum, die in de oorlog is uitgebrand, is weer opgebouwd. Maar ook in deze stad zijn nog veel littekens van de oorlog te vinden.

P1260144

Miljoenen landmijnen liggen ng altijd in de bossen bij Sarajevo

Doboj Istok

Als we de reis naar Doboj Istok vervolgen, slingert de weg zich over dicht beboste bergen. Langs de weg van Sarajevo naar Tuzla staan regelmatig rode bordjes die waarschuwen voor landmijnen die er nog altijd met miljoenen op de hellingen in de bossen liggen. Ook de vele begraafplaatsen van oorlogsslachtoffers vallen op door de witte zuilen die de graven markeren. Ondertussen begint het hard te regenen en wordt het algauw donker, waardoor de reis over de slecht onderhouden wegen erg spannend wordt.

rolstoelen uitladen in Doboj Istok

Rolstoelen uitladen voor kamp Duja in Doboj Istok

Pas om 22:00 uur komen we aan in Doboj Istok, waar we hartelijk worden ontvangen door Lajla van Emmaus met een groot driegangendiner. De volgende morgen bezoeken we kamp Duja, wat in de oorlog een opvangkamp is geweest voor oorlogsvluchtelingen van alle gezindten. Sinds 1999, nadat de oorlog was afgelopen, is het een opvangkamp geworden voor mensen die om welke reden dan ook niet voor zichzelf kunnen zorgen en die door andere ziekenhuizen en instanties worden geweigerd. De jongste bewoner is 6 jaar en de oudste is hoog bejaard. Er wonen chronisch zieke mensen, mensen met psychische problemen, lichamelijk gehandicapten en getraumatiseerde mensen. Zonder Emmaus zouden de 405 bewoners van kamp Duja aan hun lot worden overgelaten.

De kinderen worden in een apart gebouw verzorgd, om hen niet te belasten met het leed van de volwassen bewoners. Het volgende project van Emmaus is, om er een weeshuis te bouwen, zodat er meer kinderen opgevangen kunnen worden. Hiervoor is Emmaus opzoek naar sponsoren en mensen die een kind financieel willen adopteren. Per kind is €35,- per maand nodig om dit project te realiseren.

melkbussen in de kaasfabriek

Melkbussen in de kaasfabriek van kamp Duja

Geld is er nauwelijks en het kamp is dan ook geheel afhankelijk van humanitaire hulp en sponsors, want de Bosnische overheid is niet geïnteresseerd in de hulpverlening voor deze mensen. Daarom heeft Emmaus akkers aangelegd en kassen gebouwd om groente te verbouwen en ook een kleine veestapel om zelf kaas en yoghurt te maken. Het doel is om geheel zelfstandig te kunnen draaien en zo min mogelijk afhankelijk te worden van hulp.

Na de rondleiding door de barakken en over de velden gaan we, na het verbreken van het zegel de resterende rolstoelen en een ziekenhuisbed uitladen, die Portagora heeft meegebracht.

technische school in Tuzla

Praktijklokaal van de technische school in Tuzla, met materialen van ROC Tilburg

Tuzla, Bosnië

In de middag bezoeken we de technische school in Tuzla. Tilburg en Tuzla onderhouden sinds 1997 een stedencontact, waarbij de focus ligt op onderwijs. Het ROC Tilburg heeft in de loop der jaren al veel bijgedragen met het inrichten van praktijklokalen voor elektrotechniek en mechanica. We worden rondgeleid door Elmir Mujkanovic, de directeur van de school, een man met grote belangstelling voor internationale samenwerking om het onderwijs en daarmee de economie te stimuleren. In Bosnië is 70% van de jongeren die klaar zijn met hun opleiding, werkloos. Elmir is op zoek naar ideeën om jong ondernemerschap te stimuleren, zodat jongeren een eigen bedrijfje kunnen opstarten. De doelstelling is om dit jaar vijf studenten een eigen bedrijf te laten starten. Daarom zijn we uitgenodigd om Repair Café te presenteren, waar Elmir met veel belangstelling naar luistert. Hij vertelt met spijt, dat er nog maar weinig jongeren geïnteresseerd zijn in technische vakken zoals elektrotechniek en dat de meesten liever de richting ICT of universiteit kiezen.

Balkanfeestje.
Als we na het bezoek in Tuzla weer terug zijn in Doboj Istok, hebben de vrijwilligers van Emmaus een Balkanfeest georganiseerd. Na alle bezoeken aan projecten en de vele indrukken, is dit een welkome ontspanning voor de hele groep én voor de vele jonge vrijwilligers van Emmaus.

tehuis in srebrenica

Op bezoek bij de kinderen in Srebrenica

Woensdag 8 mei, na het ontbijt nemen we afscheid en gaan we op weg naar Srebrenica om een opvangtehuis te bezoeken voor kinderen die te ver van school wonen om dagelijks naar huis te reizen. In het tehuis verblijven tijdens de schoolweken 10 kinderen en vanaf september dit jaar zullen dat er 50 zijn. Dit tehuis is opgezet door Emmaus en is open voor kinderen van alle komaf. Op deze manier leren Bosnische, Servische en Kroatische kinderen om op een vreedzame manier met elkaar samen te leven, ondanks dat de bevolking sinds de oorlog nog altijd tot op het bot verdeeld is. Het opvangcentrum is in januari van dit jaar geopend en vraagt ons om in Tilburg te helpen zoeken naar sponsors. Voor elk kind is €160,- per maand nodig, zodat ze naar school kunnen en een toekomst kunnen opbouwen. Een nieuw project voor PortAgora. Ook organiseert Emmaus in juli een vrijwilligerskamp van een paar weken, waarin samen wordt gebouwd aan het kamp. Ook hiervoor zijn nog mensen nodig.

meer dan 8000 graven in Srebrenica

Meer dan 8.000 graven in Srebrenica

Srebrenica

Daarna bezoeken we de plaats in Srebrenica waar duizenden mensen zijn omgekomen tijdens de genocide in juli 1995. Het Srebrenica Memorial, waar inmiddels 8372… moslim mannen en jongens vanaf 12 jaar liggen begraven, is immens. Zover het oog reikt staan de heuvels vol witte zuilen die de graven markeren en in het midden zijn in een grote cirkel alle namen in marmer gegraveerd. En nog altijd zijn niet alle omgekomen mensen gevonden en er wordt nog steeds gezocht naar vermisten in steeds weer nieuw ontdekte massagraven.

Compound van Dutchbat

De compound van Dutchbat, tegenover het Srebrenica Memorial

kapotte huizen onderweg

Enkele van de vele kapotte huizen. In Srebrenica staat 80% leeg.

Aan de andere kant van de weg staat de compound waar Dutchbat heeft gezeten, het Nederlandse leger van 450 VN-soldaten dat de bevolking had moeten beschermen en wat een grote mislukking is geworden. De compound was gevestigd in een voormalige fabriek voor accu’s en batterijen. In deze fabriek is nu een museum ingericht, waar we een film zien over wat er zich heeft afgespeeld. Het is heftig om deze film te zien, waarin vrouwen vertellen over hoe zij hun vaders, broers, zonen en echtgenoten en zijn verloren, precies op de plek waar we nu zitten. De film wordt ingeleid door een Bosnische dame uit Srebrenica, die alles heeft meegemaakt en haar vader heeft verloren tijdens de genocide. Ze vertelt dat Nederlanders die hier komen kijken altijd erg verlegen zijn, maar ook dat ze het waardeert dat we komen luisteren en kijken naar de gebeurtenissen.

Onderweg naar Tuzla, waar we een laatste pauze houden voor we terugrijden naar Tilburg, blijft het nog lang stil, want een bezoek aan Srebrenica gaat niemand in de koude kleren zitten. Het maakt een groot verschil om de gebeurtenissen van destijds slechts op TV en in de krant te volgen of om er zelf te gaan kijken. Een overweldigende ervaring.

Na Tuzla gaan we op weg naar Tilburg, waar we donderdag in het begin van de avond aankomen en na een gezamenlijke maaltijd is de reis afgelopen. Vol nieuwe ervaringen gaat iedereen naar huis. Hier zullen we allemaal nog wel even tijd voor nodig hebben om al deze intensieve indrukken van de afgelopen dagen een passende plaats te geven.

terug naar Tilburg

Terug naar Tilburg

1 antwoord naar “Reisverslag Kroatië en Bosnië van PortAgora en Social Energy”

  1. […] steden-contact van Tuzla met Tilburg, dat sinds 1996 georganiseerd wordt door PortAgora en waarbij stichting Social Energy zich afgelopen jaar heeft aangesloten, hebben we de ontwikkelingen van de laatste week op de voet […]